İLKYARDIM EĞİTİMİNİN ÖĞRENCİLER TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

ÖZET Amaç: Bu araştırma Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu öğrencilerine verilen ilkyardım eğitimine ilişkin öğrenci hemşirelerin görüşlerini incelemek amacıyla planlandı. Gereç ve Yöntem: Çalışmanın Tipi: Tanımlayıcı bir çalışmadır. Çalışmanın Yeri ve Zamanı: Araştırma 2008-2009 Öğretim Yılı Güz Yarıyılında Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu’nda gerçekleştirildi. Çalışmanın Evreni: Araştırmanın evrenini  2008-2009 Öğretim Yılı Güz Yarıyılında İlkyardım eğitimini tamamlayan tüm öğrenciler oluşturdu. Çalışmanın Örneklemi: Araştırmanın örneklemini  araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden, ilkyardım eğitimini tamamlayan birinci ve üçüncü sınıf öğrencileri (n=377) oluşturdu.  Veri Toplama: Araştırmanın verileri araştırmacılar tarafından ilgili literatüre dayandırılarak geliştirilen soru kağıdı ile toplandı. Öğrencilerin İlkyardım eğitimine ilişkin görüşlerini saptamak amacıyla üçlü Likert tipinde 23 soru hazırlandı. Bu sorular teorik ve uygulamalı eğitim olarak 2 ana başlık altında toplanmıştır. Verilerin Değerlendirilmesi: Verilerin değerlendirilmesinde SPSS for Windows 11.0 programı kullanılarak sayı ve yüzde dağılımları yapıldı. Etik İzin: Araştırma kapsamına alınan öğrencilerden sözlü izin alındı. Bulgular ve Sonuç: Araştırmanın sonucunda öğrencilerin %76.2’si (n=282) teoriğe ayrılan süreyi “iyi” bulduklarını belirtirken %78.0’i (n=294) ilkyardım uygulamasına ayrılan süreyi “iyi” bulduklarını belirtmişlerdir. Öğrencilerin %62.3’ü (n=235) uygulama gruplarındaki öğrenci sayısını “yeterli” bulduklarını belirtmişlerdir. İlkyardım eğitiminde laboratuar uygulamalarının teorik bilgi ile uyumu incelendiğinde, öğrencilerin %80.9’u (n=305) uyumun “iyi” olduğunu belirtmişlerdir. İlkyardım eğitimindeki iletişim incelendiğinde, öğrencilerin %78.2’si (n=295) öğretim elemanları ile “iyi” iletişim kurduklarını belirtmişlerdir. Çalışmamıza göre öğrencilerin %83.6’sı (n=315) uygulama sırasında kendilerine verilen fırsatın “yeterli” olduğunu belirtmişleridir. Bunun yanında ilkyardım eğitiminin sonunda öğrencilerin %80.6’sı (n=304) “yeterli” beceri kazandıklarını belirttiler. GİRİŞ İlkyardım başta sağlık çalışanları olmak üzere tüm toplum bireylerinin kazanması gereken bir bilgi ve beceri eğitimidir. Bir kaza durumunda insan yaşamının sürmesi ilkyardımın doğru ve yeterli yapılmasına bağlıdır. Hemşirelik eğitiminde önemli bir yere sahip olan ilkyardım eğitimi öğrencilere, hemşireliğin temel prensiplerini de göz önünde bulundurarak ilkyardım bilgilerini acil durumlarda uygulayabilme becerisini kazandırmayı sağlar. Öğrencilerden alınacak geribildirimler, öğretim etkinliklerinin öğrenci gereksinimlerini ne ölçüde karşıladıklarını ortaya koyabilir ve aynı zamanda eğitimcinin kendisini değerlendirmesine de yardımcı olabilir. Amaç: Bu araştırmada Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu öğrencilerine verilen ilkyardım eğitimine ilişkin öğrenci hemşirelerin görüşlerini incelemek amaçlandı. Materyal Metot Tanımlayıcı tipteki bu araştırma 2008-2009 Öğretim Yılı Güz Yarıyılında Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu’nda gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini  2008-2009 Öğretim Yılı Güz Yarıyılında İlkyardım eğitimini tamamlayan 254 birinci ve  156 üçüncü sınıf öğrencileri oluşturdu. Araştırmanın örneklemini  araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden birinci sınıflardan 239 ve üçüncü sınıflardan 138 öğrenci oluşturdu. 2007-2008 Öğretim yılında alınan karar ile entegre eğitim sisteminin üçüncü sınıfında yer alan İlkyardım eğitimi birinci sınıfa alınmıştır. Bu nedenle 2008-2009 öğretim yılı içinde Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı öğretim üyeleri ilkyardım dersini hem birinci hem de üçüncü sınıflara vermişlerdir. İlkyardım eğitiminin teorik bölümü üç öğretim üyesi; uygulama bölümü ise üç öğretim üyesi ile birlikte dört öğretim elemanı tarafından verilmiştir. İlkyardım uygulamasına teorik bölüm tamamlandıktan sonra başlandı. İlkyardım eğitiminin uygulama grupları temel yaşam desteği çocuk ve yetişkin grubu, kırık çıkık ve burkulmalar grubu, hasta taşıma triyaj grubu olmak üzere dört gruba ayrılarak uygulandı. Uygulamalar ortalama 25 kişilik gruplar halinde, öğrencilerin ders gördüğü amfi ve sınıflarda yapıldı. Uygulamalarda dört yetişkin, bir çocuk, bir bebek CPR maketi ve tüm öğrencilere yetecek kadar üçgen sargı, silindir sargı, gazlı bez, atel kullanıldı. Öğrencilere tüm uygulamaları doğru yapıncaya kadar yeterli fırsat verildi. Araştırma kapsamına alınan öğrencilerden sözlü izin alındı. Araştırmanın verileri araştırmacılar tarafından ilgili literatüre dayandırılarak geliştirilen soru kağıdı ile toplandı. Öğrencilerin İlkyardım eğitimine ilişkin görüşlerini saptamak amacıyla üçlü Likert (1= yetersiz 2= kararsızım 3= yeterli ya da 1= kötü 2= orta 3= iyi) tipinde 23 soru hazırlandı. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS for Windows 13.0 programı kullanılarak sayı ve yüzde dağılımları yapıldı. Bulgular ve Tartışma Öğrencilerin ilkyardım dersinden aldıkları başarı notunun ortalaması 85.87±8.17’dir. Araştırmaya katılan öğrencilerin %76.2’si (n=282) teoriğe ayrılan süreyi, %78.0’i (n=294) de ilkyardım uygulamasına ayrılan süreyi “yeterli” bulduklarını belirtmişlerdir. Aslan ve arkadaşları tarafından yapılan bir araştırmada tıp fakültesi öğrencilerine verilen 20 saatlik ilkyardım eğitiminden öğrencilerin %59.2’si eğitim süresini yetersiz bulduklarını saptamıştır. Sağlık Bakanlığı sağlık personelinin toplam 40 saatlik bir ilkyardım eğitimine katılmasını önermektedir. Okulumuzda ise 28 saat teorik ve 16 saat laboratuar uygulaması olmak üzere ilkyardım eğitimi toplam 44 saatte verilmektedir. Öğrencilere laboratuar fizik ortamının uygulama için uygun olup olmadığı sorulduğunda %62.9’u (n=237) uygun bulduklarını belirtirken, %31.0’i (n=117) laboratuar fizik ortamını uygulama için orta derecede yeterli bulduklarını belirtmişleridir. Öğrencilerin %62.3’ü (n=235) uygulama gruplarındaki öğrenci sayısını “yeterli” bulduklarını belirtmişlerdir. İlkyardım eğitiminde laboratuar uygulamalarının teorik bilgi ile uyumu incelendiğinde ise, öğrencilerin %80.9’u (n=305) uyumun “iyi” olduğunu belirtmişlerdir. İlkyardım uygulamasındaki iletişim incelendiğinde, öğrencilerin %78.2’si (n=295) öğretim elemanları ile iyi iletişim kurduklarını belirtmişleridir. Literatürde de öğrenci hemşirelerin öğretim elemanları ile iyi iletişim kurdukları belirtilmektedir. Bulgularımız literatüre uyum göstermektedir. Çalışmamıza göre öğrencilerin  %83.6’sı (n=315) uygulama süresince kendilerine tanınan uygulama fırsatını “yeterli” olarak değerlendirirken, eğitim sonucunda öğrencilerin %80.6’sı (n= 304) “yeterli” düzeyde beceri kazandıklarını belirtmişleridir. Nestoridou ve arkadaşları tarafından 2003 yılında yapılan bir çalışmada öğrenci hemşirelerin ilkyardıma ilişkin bilgilerinin %93.1 oranında yeterli olduğu belirtilmiştir.Bulgularımız literatüre uyum göstermektedir. Sonuç İlkyardım eğitimi alan öğrenci hemşirelerin %80.6’sının (n= 304) “yeterli” derecede beceri kazandıklarını belirtmiş olmaları verilen eğitimin hedeflerine ulaştığını göstermektedir. Bunun yanında öğrenci hemşirelerden alınan olumlu geribildirimler, teorik değerlendirme ve pratik uygulama ışığında uygulanan ilkyardım eğitiminin öğrenci motivasyonuna olumlu katkı sağladığı kanaatine varılmıştır. Kaynaklar 1. Baysal Z, Cengiz M, Mordeniz C. (2007). Bir tıp fakültesi birinci sınıfında uygulanan temel yaşam desteği eğitiminin değerlendirilmesi.Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi; 16(2):17-20. 2. Aslan D, Çuhadaroğlu F, Elçin M, Kandemir N, Karaduman A, Önderoğlu S, Özvarış ŞB, Şekerel B. Hacettepe üniversitesi tıp fakültesi dönem I öğrencilerinin probleme dayalı öğrenim oturumlarına yönelik memnuniyetlerinin değerlendirilmesi.  http://www.tipegitimi.hacettepe.edu.tr/tebad/docs/dnm1son.pdf  Erişim tarihi:06.04.09 3. Nestoridou A, Dafogianni C, Kotrotsiou E, Gkeliou E, Kafourou A. (2003). First aid education of nursing school students at higher technological educational institutions. Icus Nurs Web J; 14: 1-8. 4. Yavuz M, Kaymakçı Ş, Demir F, Candan Y, Özşaker E, Dramalı A. (2002). Cerrahi hastalıkları hemşireliği uygulama kliniklerinin öğrenciler tarafından değerlendirilmesi. Ulusal Cerrahi Kongresi Cerrahi Hemşireliği Seksiyonu Panel ve Bildirileri: 147-152. 5. İlkyardım Yönetmeliği. http://www.saglik.gov.tr/TR. erişim tarihi:09.04.09

ACİL SERVİSLERDE ÇALIŞAN SAĞLIK BAKIM PERSONELİNİN ADLİ VAKALARDA DELİLLERİN KORUNMASINA YÖNELİK BİLGİ VE UYGULAMALARININ İNCELENMESİ

ACİL SERVİSLERDE ÇALIŞAN SAĞLIK BAKIM PERSONELİNİN ADLİ VAKALARDA DELİLLERİN KORUNMASINA YÖNELİK BİLGİ VE UYGULAMALARININ İNCELENMESİ İlçe A., Yıldız D., Baysal G., Özdoğan F., Taş F. Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu Sağlık Yüksekokulu GİRİŞ       Adli hemşirelik adli bilimler dalında temel bilgi ve uygulamalı eğitim almış hemşirelerin görev yapabilecekleri; bilgi ve deneyimlerini yargının hizmetine sunabilecekleri özel bir daldır. Adli hemşireliğin sorumluluğu travmanın başladığı andan davaya kadar ve hatta dava sırasında da devam etmektedir. Olayın detayları ile ilgili bilgileri edinmesi, adli raporun nasıl hazırlanması gerektiğinin hukuki boyutu hakkında bilgi sahibi olması ve hangi olguda neye dikkat etmesi gerektiğini hangi delilleri nasıl toplaması ve laboratuara ulaştırması gerektiğini, mağdur ve suçluyu bu aşamadan sonra nereye yönlendirmesi gerektiğini iyi bilmesi gerekir. Ülkemizde adli hemşirelik görevi henüz bulunmaması nedeniyle bu görev travmalı hasta ile ilk karşılaşan Acil Servis hemşirelerine düşmektedir. Adli hemşire tarafından yapılması gereken kayıtların tutulması, hastanın üzerinden çıkanların korunması ve özel koşullarda saklanması gibi görevler acil servis hemşireleri tarafından yapılmaktadır. Özellikle evrensel bir sağlık problemi olarak tanımlanan suç ve şiddet olaylarının engellenmesi ve mağdurlarına hizmet verilmesi için çalışan hemşireler, kurbanlar ve failler ile hastanelerde, acil servislerde karşılaşabilmektedirler. Acil servislerde çalışan hemşirelerin bu konuda rol ve sorumluluklarını bilmesi adli olayın açıklığa kavuşturulmasından, yasal olarak kendini korumaya kadar değişebilir. Bu nedenle araştırma Bolu İl Merkezindeki acil servislerde çalışan sağlık bakım personelinin adli vakalarda delillerin korunmasında bilgi ve uygulamalarını incelemek amacı planlanmıştır. Araştırma sonuçlarına uygun olarak konu hakkında bir panel düzenlenmesi de düşünülmüştür. GEREÇ VE YÖNTEM Tanımlayıcı tipte planlanan bu araştırma Aralık 2008- Ocak 2009 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Bolu İl Merkezinde Acil Servisi bulunan, araştırmanın yapılması için izin veren hastaneler ve bu hastanelerin acil servislerinde çalışan, araştırmaya katılmaya istekli hasta bakımı veren hemşireler, sağlık memurları ve acil tıp teknikerleri oluşturmuştur. Fizik Tedavi Hastanesine acil ve adli vaka gelmediği düşünülerek, bu hastane evren dışı bırakılmıştır. Araştırma evreni kapsamında İzzet Baysal Bolu Devlet Hastanesi 9, İzzet Baysal Bolu Devlet Hastanesi Köroğlu Ünitesinde 21, İzzet Baysal Tıp Fakültesi Hastanesinde 14, İzzet Baysal Kadın Ve Çocuk Sağlığı Devlet Hastanesinde 10 sağlık bakım personeli olmak üzere 54 sağlık bakım personelinden 44’üne ulaşılmıştır. İki kişi araştırmaya katılmayı kabul etmemiş 8 kişi ise raporlu, izin ve ücretsiz izinde olanlar oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından konu ile ilgili literatür doğrultusunda hazırlanan veri toplama formu kullanılmıştır. Araştırma verileri araştırmacılar tarafından yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Araştırma verileri SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) istatistik programında kodlanarak sayı, yüzde ve ki-kare istatistik analizleri yapılmıştır. BULGULAR VE TARTIŞMA Araştırma kapsamındaki sağlık bakım personelinin yaş ortalaması 33,20±5,4 (en az: 24, en çok: 47)’tür. Sağlık bakım personelinin % 20,5 (n: 9)’i erkek, %79,5 (n: 35)’i kadın, %84,1 (n:37)’i evli, %13,6 (n:6)’sı bekâr, %2,3 (n:1)’ ü duldur. Sağlık bakım personelleri en uzun yaşadığı yeri %79,5 (n: 35)’i şehir, %11,4 (n:5)’ü köy ve %9,1 (n: 4)’i kasaba olarak belirtmiştir. En son mezun oldukları okullar ise % 31,8 (n:14)’i sağlık meslek lisesi, %45,5 (n:20)’i ön lisans, %18,2 (n:8)’i lisans, %4,5 (n:2)’i lisans üstüdür. Çalışma süresi (ay) ortalama 142,20 (11,8 yıl) ±70,1 (en az: 5, en çok: 276), acil servisde çalışma süresi ise(gün) ortalama 888,10 (29,6 ay) ±1038,8 ( en az: 1, en çok: 5475)’dir. Sağlık bakım personelinin adli vakalarla ilgili herhangi bir kitap, dergi, makale okuma durumu incelendiğinde, %52,3(n:23) oranında okunmadığı, %45,5(n:20) oranında okunduğu belirtmiş, %2,3(n:1) oranında bu soruya cevap verilmemiştir. Adli vakalarla ilgili herhangi bir kongre, sempozyum ya da seminer/hizmet içi eğitime katılıp katılmadığı sorulduğunda %65,9(n:29)’u katılmadığını; %31,8(n:14)’i katıldığını belirtmiş, %2,3(n:1)’ü bu soruya cevaplamamıştır. Tablo 1: Ateşli Silah Yaralanmasındaki Bazı Uygulamalar Evet Sayı         % Hayır Sayı         % Toplam Sayı        % Elbiseleri dikkatle çıkartır ve saklarım 34       77,3 10       22,7 44      100 Hastane polisine haber veririm 36       81,8 8         18,2 44      100 Hastanın ellerini ılık suyla silerim 5         11,4 39       88,6 44      100 Hastanın ellerini plastik torbalarla örterim 9         20,5 35       79,5 44      100 Elbise yırtılması gerekiyorsa kıyafet üzerindeki deliklerden tutup yırtarım 8         18,2 36       81,8 44      100 Hastanın vücudunu ılık suyla silerim 3           6,8 41       93,2 44      100 Hastanın yarası üzerine bastırılan tamponları saklarım 19       43,2 25       56,8 44      100 Adli vak’a kapsamında yer alan ateşli silah yaralanması ile gelen vakalara yapılan/ yapılacak girişimler incelendiğinde, %22,7(n:10)’si hastanın elbiselerini dikkatlice çıkartıp saklamayacağını hatta %18,2(n:8)’si elbise çıkartılması gereken bir durumda kıyafet üzerindeki deliklerden tutup yırtacağını belirtmiştir (tablo 4). Oysa kıyafet üzerindeki deliklerden tutup kıyafeti yırtmak doğru değildir. Çünkü kıyafet üzerindeki delikler, merminin girdiği ve çıktığı yerin ve hangi açıdan ateş edildiğinin tespiti için önemlidir. Delillerin saklanması ile ilgili olarak %56,8(n:25)’i hastanın yarası üzerine bastırılan tamponları saklanacağını bilmediği görülmüştür (tablo 4). Hastanın yarası üzerine bastırılan tampon/spanç yara bölgesindeki barut artığı ile temas edeceğinden, delil olarak kullanılabilecek bir materyaldir. Ateşli silah yaralanmasındaki rutinlerde sağlık bakım personelinin %20,5(n:9)’i hastanın ellerini plastik torbalarla örterek koruyacağını belirtmiştir (tablo 4).  Ancak ellerin plastik torbalarla örtülmesi ellerin terlemesine ve delillerin bozulmasına neden olmaktadır. Bu nedenle eller plastik torba yerine kağıt torbalarla/ kağıtla örtülmelidir. Ateşli silah yaralanmasındaki rutinlerde sağlık bakım personelinin %11,4(n:5)’ü hastanın ellerini ılık suyla sileceğini ve %6,8(n:3)’i hastanın vücudunu ılık suyla sileceğini belirtmiştir (tablo 4).  Ancak hastanın elleri ve vücudu, ilgili uzman kişi gelene kadar silinmemelidir. Çünkü ellerin ve vücudun silinmesi delillerin kaybolmasına neden olacaktır. Ateşli silah yaralanması ya da öldürmelerinde kaç saat sonra şüphelinin elinde barut izine rastlanıp rastlanmayacağı incelendiğinde, %63,6(n:28) oranında bu soru cevapsız bırakılırken sadece %4,5(n:2) 6 saat, %11,4(n:5) 24 saat olarak belirtmiştir. Ateşli silah yaralanması ya da öldürmelerinde olayın üstünden 6 saat geçtiyse şüphelinin elinde barut izine rastlanmamaktadır. Tablo 2: Hastanın Kıyafetlerinin Saklanması Ve Ulaştırılma Durumu Sayı            % Koruyarak saklama, bildirim 30            68,2 Haber/bildirim (polis, savcılık, güvenlik görevlisi) 2               4,5 Koruma (poşete koyma, hasta bilgilerini yazma, tutanak tutma) 2               4,5 Cevapsızlar 10           22,7 Toplam 44            100 Adli vakalarda hastanın kıyafetlerinin saklanması ve ulaştırılması konusu incelendiğinde; araştırmaya katılanların %68,2 (n:30)’si hastaya ait kıyafetleri temiz bir poşetin içerisine koyarak saklayacağını ve hastane içerisinde bulunan polis, güvenlik görevlisi gibi emniyet görevlilerine bildireceğini; % 4,5(n:2)’i sadece adli vaka olduğunu polise bildireceğini hastanın kıyafetleri ile ilgili herhangi bir işlem yapmayacağını bildirmiştir, %4,5(n:2)’ i ise hastanın kıyafetlerini çıkartıp poşete koyacağını, poşet üzerine hasta bilgilerini yazacağını, tutanak tutacağını bildirmiş ancak emniyet görevlilerine herhangi bir bildirimden söz etmemiştir. Araştırmaya katılanların yaklaşık dörtte biri (%22,7(n:10)) ise bu soruyu cevapsız bırakmıştır (tablo5). Bu bağlamda araştırma kapsamındaki sağlık bakım personelinin yarıdan fazlası (%68.2) adli vakalarda hastanın kıyafetlerini poşet içerisine koyarak bildirim yapacağını ifade etmiş ancak bu gruptan da sadece bir kişi olması gereken delil toplama prosedüründen söz etmiştir. Adli vakalarda delil toplama ile ilgili olması gereken; kıyafetlerin nazik bir şekilde çıkartılması, yaralanma bölgelerine zarar verilmemesi yırtılmaması, temiz bir kağıt ya da gazete üzerine konulup sarıldıktan sonra yine temiz bir poşete konulmasıdır. Poşete konulduktan sonra hasta bilgilerinin yazılı olduğu etiketleme yapılması ve bir tutanakla beraber emniyet görevlisine ulaştırılmasıdır. Sağlık bakım personeline adli bir vaka ile karşılaştığında üzerine düşen görev ve sorumlulukları tam olarak yerine getirip getirmedikleri sorulduğunda; %90,9 (n:40)’u evet;  %6,8(n:3)’i hayır olarak belirtmiştir. Araştırma kapsamındaki sağlık bakım personelinin hastanın kıyafetlerinin saklanması ve ulaştırılma durumu tablo 2’de incelendiğinde,%18,2(n:8)’ si kıyafetleri sadece koruma, görevlilere haber verme ve koruyarak teslim etme işlemlerini yapmaktadır. Araştırmaya katılanların %18,2(n:8)’ si ise koruma ve koruyarak teslim etme işlemlerini yapıp, görevlilere haber vermemektedir. Bu soruyu %22,7(n:10)’ si ise cevapsız bırakmıştır. Gökdoğan ve Erkol (2005)’un yapmış olduğu çalışmada, hemşirelerin adli vakalarda rol ve sorumluluklarını yerine getirme durumu incelendiğinde %83,8’ inin yerine getiremediği bildirilmiştir. Bizim çalışmamızda rol ve sorumlulukları yerine getirildiği belirtildiği halde uygulamaların yetersiz olduğu görülmüştür. Adli vakalarla ilgili kitap okuyanlar ile hastanın kıyafetlerinin saklanması ve ulaştırılma durumu incelendiğinde, kitap okuyanların delillerin saklanmasında daha başarılı olduğu görülmüştür (X2: 31,042    sd: 6    p<0.05**). Adli vakalarla ilgili hizmet içi eğitim alanlar ile hastanın kıyafetlerinin saklanması ve ulaştırılma durumu incelendiğinde, eğitim alanların delillerin saklanmasında daha başarılı olduğu görülmüştür (X2: 24,233    sd: 6    p<0.05**). Travma, ateşli silahla yaralanma ve saldırıya uğrayan/uğradığı düşünülen hastalar adli/ acil hekimi görüp hastayı değerlendirene kadar deliller korunmalı ve uygun şekilde muhafaza edilmeli ve görevlilere uygun şekilde teslim edilmeli ve/veya saklanmalıdır. SONUÇ VE ÖNERİLER Araştırma sonucunda hemşirelerin adli vakalara yönelik üzerine düşen görevleri yerine getirdiklerini düşünmelerine rağmen, büyük çoğunluğunun delillerin saklanması ve korunması konusunda yeteri kadar bilgiye sahip olmadığı görülmüştür. Bu yüzden sağlık bakım personelleri Adli bir olaya yaklaşmadan önce yaralıların isimlerini kayıt tutmalı ve adli olayla ilgili laboratuar işlemlerini uygun bir biçimde yerine getirmeli, çıkış işlemlerini düzenlemeli hakkında bilgi edinmeli ve polis gözetiminde kurbanlarını veya şüphelileri bilmelidir. Hizmet içi eğitimlerde bu konuya ağırlık verilmelidir. Hastanelerin ilgili bölümlerinde bu konu ile ilgili kitap, dergi ve makaleler bulundurulmalıdır. Hemşirelik lisans ve lisansüstü eğitimlerde adli vakalara yönelik konular eğitim programlarında yer almalıdır. KAYNAKLAR 1. Sunmaz D, Başbakkal Z, Bolışık B. Adli Hemşirenin Çalışma Alanları The Working Fields Of Forensic Nurses. Adli Bilimler Dergisi / Turkish Journal of Forensic Sciences, 2008:7(3),42-47. 2. Gökdoğan M.R., Altunçul H. Adli Hemşirelik Kapsam ve Görevi, Hemşirelik Forumu 2002:5(5). 3. Özdikmen T., Acil Vakalarda Adli Boyut, Güncel Yayıncılık, 2008. 4. Olshaker J, Jackson M.C.,  Smock  W.S.,  Forensic Emergency Medicine, Lippincott Williams & Wilkins, 2001. 5. Kathleen Sekula L. The Advance Practice Forensic Nurse in the Emergency Department Top Emerg Med, 2005: 27(1), 5-14. 6. Sunmaz D., Başbakkal Z., Bolışık B., Adli Hemşirenin Calışma Alanları, Adli Bilimler Dergisi, 2008:7(3), 42-47. 7. Yelken, N., Tunali, G., Gultekin, G.,Adli Hemsireligin Turkiye'deki Durumu, Sted 2004: 13(5), 171.